Thay đổi tư duy về nhà ở hạ tầng đô thị

Chính phủ nhiều quốc gia đã đi tìm lời giải mang tính bền vững, đánh dấu một sự chuyển dịch tư duy trong chính sách nhà ở.

Cuộc khủng hoảng thiếu nhà ở

Căn nhà giá trị ngày càng lớn, mức thu nhập vẫn giữ nguyên như cũ. Trong giai đoạn từ năm 1988 đến 2024, giá nhà mới tại Mỹ tăng 273%, tiền thuê nhà tăng 333%, trong khi thu nhập hộ gia đình chỉ tăng 207%. Tại châu Âu, từ năm 2010 đến quý I/2025, giá nhà trong khối EU tăng tới gần 58% và tiền thuê tăng tương ứng.

Từ New York đến Berlin, Tokyo đến Seoul, giấc mơ sở hữu một mái nhà đang trở thành bài toán nan giải của hàng triệu người dân. Hàng người dài 200 m ở Berlin, Đức không phải đang xếp hàng để vào hộp đêm, xem ca nhạc hay săn hàng hiệu. Họ là những người đi săn căn hộ, đang xếp hàng để chờ xem những căn hộ vừa mới xuất hiện trên thị trường.

Thủ đô Berlin của Đức là một trong những thành phố được ưa chuộng nhất thế giới. Nhưng dòng người đổ về đây làm việc đã khiến thành phố này đang thiếu hụt hàng chục nghìn căn hộ.

Các giải pháp nhà ở hợp túi tiền tại các nước

Trước thực trạng thiếu nhà ở hợp túi tiền người dân, Chính phủ nhiều quốc gia đã đi tìm lời giải mang tính bền vững, đánh dấu một sự chuyển dịch tư duy trong chính sách nhà ở. Đó là từ việc coi là nhà ở chủ yếu là một loại tài sản đầu tư trên thị trường bất động sản, chuyển sang coi nhà ở là một loại "hạ tầng xã hội thiết yếu".

Tại Tây Ban Nha và nhiều nước châu Âu, hiện có sự đồng thuận ngày càng cao rằng: nhà ở nên được coi là "thành phần thứ năm" trong chính sách phúc lợi của Nhà nước, bên cạnh y tế, giáo dục, lương hưu và chống thất nghiệp.

Tại Áo, khoảng 60% cư dân thủ đô Vienna đang sinh sống trong nhà ở xã hội, bao gồm nhà do thành phố sở hữu, hợp tác xã nhà ở và nhà ở phi lợi nhuận. Thủ đô Vienna không xem nhà ở xã hội là nơi dành riêng cho người nghèo, mà là hạ tầng phục vụ toàn thành phố. Bác sĩ, giáo viên, kỹ sư, công chức đều có thể thuê loại nhà ở này.

Phần Lan và Singapore cũng có chính sách tương tự: không coi nhà ở là một lĩnh vực kinh doanh đơn thuần, mà coi nhà ở là công cụ để ổn định xã hội, giúp tăng năng suất lao động.

Ngay cả nước Mỹ cũng đang có những thay đổi. Tính đến năm 2025, hơn 30 bang của Mỹ đã thông qua các dự luật tăng cung nhà ở. Ngày càng nhiều thành phố Mỹ coi nhà ở là một phần của hạ tầng kinh tế đô thị.

Tại một số nước châu Âu như Hà Lan, Anh, Luxembourg và Bỉ đã áp dụng thành công cơ chế "Quyền bề mặt" (surface rights). Thay vì bán đứt các khu đất công cho tư nhân, Chính phủ giữ quyền sở hữu đất và chỉ cấp quyền bề mặt - cho phép người dân hoặc doanh nghiệp xây dựng và sử dụng các công trình trên mảnh đất đó trong một thời hạn dài.

Nhà ở di động - lời giải cho bài toán nhà ở tại Mỹ

Giá nhà tại California hiện thuộc nhóm cao nhất quốc gia này, khiến việc sở hữu một căn nhà riêng trở thành mục tiêu khó đối với nhiều gia đình có thu nhập trung bình. Trong bối cảnh đó, mô hình Mobile Home, nhà ở di động nhưng được sử dụng cố định trong các khu dân cư chuyên biệt, đang trở thành lựa chọn ngày càng phổ biến.

Căn nhà Mobile Home được chị Minh vay mua trả góp từ năm 2019. Gọi là Mobile Home vì người mua chỉ sở hữu căn nhà, còn đất phải thuê sử dụng. Mua căn này, hàng tháng chị trả tiền vay mua nhà và tiền thuê đất. So với thuê căn hộ hay mua nhà riêng, Mobile Home vẫn giúp chị thực sự sở hữu không gian riêng với giá cả phải chăng.

Chị Nam Minh Nguyễn - Cư dân thành phố San Jose, California cho biết: "Xưa mình cũng ở thuê căn hộ. Mình phải trả số tiền một tháng 3.000 – 4.0000 USD, nhưng cũng là một căn hộ thuê, cho nên Nam Minh nghĩ là Mobile Home là một lựa chọn thích hợp".

Nằm ở phía Nam thành phố San Jose đắt đỏ, khu này có gần 350 căn Mobile Home như của chị Minh. Tiện ích chung cũng có đủ hồ bơi, sauna, sân tennis. Ban Quản lý lo dịch vụ an ninh và vệ sinh. Người thuê trả tiền điện nước sử dụng.

Chị Nam Minh Nguyễn - Cư dân thành phố San Jose, California chia sẻ: "Nó cũng có bất tiện đó là mình không có nhiều chỗ đỗ xe. Với lại mọi người sợ là chủ đất lấy đất lại bán thì không biết nhà mình sẽ di dời đi đâu. Nhưng mà Minh thấy trường hợp đó hiếm khi xảy ra".

Anh Trần Thanh Minh - Chuyên gia tư vấn bất động sản, San Jose, California nêu ý kiến: "Mình ở Mỹ hơn 30 năm, chỉ có xảy ra một lần. Và lần đó họ giải quyết rất thích đáng. Một là họ di dời đi, hai là họ đền bù rất hợp lý".

Là chuyên tư vấn dịch vụ bất động sản ở San Jose, California, anh Minh cho rằng, Mobile Home đang là giải pháp hợp lý cho người có thu nhập trung bình. Bởi giá nhà đất ở đây không rẻ so với mặt bằng chung tại Mỹ. Trong khi quy định xây nhà cũng không đơn giản và mất nhiều thời gian. Chi phí thấp hơn nhà truyền thống, nhưng Mobile Home vẫn đảm bảo không gian và điều kiện sống đúng quy định của tiểu bang.

Anh Trần Thanh Minh - Chuyên gia tư vấn bất động sản, San Jose, California cho biết thêm: "Hiện tại nhu cầu rất cao. Tại vì nhà truyền thống rất đắt. Một nhà truyền thống ít nhất phải 1 triệu đồng (USD)".

Mua nhà chưa bao giờ là một việc nhỏ. Và rất khó có một giải pháp hoàn hảo cho tất cả mọi người. Nhưng với mức giá dễ tiếp cận hơn, dịch vụ Mobile Home đang mở ra cơ hội, được sở hữu một không gian sống riêng cho hàng triệu người Mỹ.

Theo ước tính của Hiệp hội Môi giới Mỹ, việc xây dựng nhà ở đầy đủ trong thập kỷ này sẽ tạo ra khoảng 2,8 triệu việc làm và 50 tỷ USD doanh thu thuế tại Mỹ. Tác động sẽ đặc biệt có ý nghĩa đối với các hộ gia đình thu nhập thấp, các cộng đồng thiểu số và thế hệ 8X - đầu 9X. Nếu người dân phải dành quá nhiều thu nhập cho nhà ở, nền kinh tế sẽ mất sức cạnh tranh vì người lao động không còn khả năng sinh sống gần nơi làm việc. Vì thế trong tương lai, sự thành công của các đô thị sẽ không được đo bằng giá nhà hay số lượng tòa nhà cao tầng, mà bằng số người dân có thể sống trong những mái nhà mà họ đủ khả năng chi trả.