Giao thông đô thị là động lực cho phát triển kinh tế TP Hồ Chí Minh

Mở rộng không gian phát triển

TP Hồ Chí Minh nhiều năm qua luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa quá nhanh đã khiến hạ tầng ngày càng quá tải, đặc biệt là giao thông. Ùn tắc kéo dài, chi phí logistics tăng cao, quỹ đất trung tâm cạn dần đang trở thành lực cản đối với sức cạnh tranh của đô thị lớn nhất cả nước. Trong bối cảnh đó, quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm đang được kỳ vọng tạo ra bước chuyển lớn về không gian phát triển và mô hình tăng trưởng.

Tại hội thảo Quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm, ông Nguyễn Hoàn Vũ, Tổng giám đốc Tập đoàn Becamex nhận định TP Hồ Chí Minh không thể tiếp tục phát triển theo mô hình đô thị đơn cực truyền thống. Theo ông Vũ, thành phố cần hình thành cấu trúc siêu đô thị đa cực, mở rộng liên kết với các địa phương lân cận để tạo ra các hành lang phát triển mới.

Đề xuất của Tập đoàn Becamex cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý khi chia TP Hồ Chí Minh thành 3 cực động lực. Trong đó, lõi trung tâm giữ vai trò trung tâm tài chính và công nghệ toàn cầu. Khu vực phía Bắc và Tây Bắc trở thành bệ đỡ công nghệ, tập trung các khu công nghiệp thế hệ mới, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cùng dịch vụ giáo dục và y tế chất lượng cao. Trong khi đó, vùng Đông Nam được định vị là cực kinh tế biển, trung tâm năng lượng xanh và cửa ngõ thương mại quốc tế.

Điểm đáng chú ý trong định hướng này là giao thông được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình tái cấu trúc đô thị. Ông Nguyễn Hoàn Vũ cho rằng giao thông công cộng phải đi trước mở đường, trong đó mạng lưới đường sắt lưỡng dụng cần trở thành trục xương sống kết nối toàn vùng. Đây không chỉ là giải pháp giảm ùn tắc mà còn là công cụ dẫn dắt phân bổ dân cư, tái thiết không gian đô thị và mở rộng dư địa phát triển kinh tế.

Mô hình TOD cũng được nhấn mạnh như một hướng đi đột phá. Theo đó, TP Hồ Chí Minh có thể khai thác giá trị gia tăng của quỹ đất quanh các nhà ga để tạo nguồn lực đầu tư hạ tầng. Đây là cách làm đã được nhiều đô thị lớn trên thế giới áp dụng thành công nhằm tạo vòng tuần hoàn phát triển, trong đó hạ tầng tạo ra giá trị đất đai và giá trị đất đai tiếp tục nuôi hạ tầng.

Không gian phát triển mới cũng đồng nghĩa với việc tái thiết vùng lõi trung tâm. Các cơ sở sản xuất cũ, trường đại học và bệnh viện quy mô lớn sẽ từng bước dịch chuyển ra ngoại đô để giảm áp lực cho khu vực trung tâm. Quỹ đất sau di dời có thể hình thành các tổ hợp tài chính và thương mại mật độ cao, góp phần nâng tầm vị thế kinh tế của TP Hồ Chí Minh trong khu vực.

Động lực từ hạ tầng

Quan điểm lấy giao thông làm nền tảng tăng trưởng cũng nhận được sự đồng tình của nhiều doanh nghiệp. Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Trường Hải THACO cho rằng giao thông đang là điểm nghẽn lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh của TP Hồ Chí Minh.

Theo ông Dương, nhiều năm qua tốc độ phát triển đô thị luôn vượt xa khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị. Điều đó tạo nên sự khập khiễng giữa tốc độ tăng dân số với khả năng kết nối hạ tầng. Vì vậy, quy hoạch mới cần đưa ra các giải pháp giao thông hiệu quả hơn cho cả khu vực nội đô và vùng liên kết.

Đáng chú ý, ông Trần Bá Dương cũng đặt vấn đề phát triển kinh tế số phải gắn chặt với hạ tầng đô thị hiện đại. Theo Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, đến năm 2030, GRDP bình quân đầu người của TP Hồ Chí Minh dự kiến đạt 14.000 USD và kinh tế số chiếm 40% GRDP. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu này, thành phố không thể chỉ dựa vào công nghệ mà cần một hệ thống giao thông đủ mạnh để kết nối chuỗi sản xuất, logistics và dịch vụ.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vietravel đề xuất TP Hồ Chí Minh cần chuyển từ tư duy bám sông hướng biển sang bám sông vươn biển. Theo ông Kỳ, thành phố phải mở rộng không gian phát triển ra biển để tạo lợi thế cạnh tranh mới trong tương lai. Đề xuất này mang nhiều ý nghĩa chiến lược bởi TP Hồ Chí Minh đang đối mặt tình trạng sụt lún và ngập nước ngày càng nghiêm trọng. Nếu tiếp tục phát triển theo cách cũ, chi phí chống ngập sẽ ngày càng lớn trong khi dư địa tăng trưởng suy giảm. Vì vậy, quy hoạch mới cần xem sông nước và biển là tài sản kinh tế thay vì rào cản tự nhiên.

Trong toàn bộ bức tranh đó, điều quan trọng không kém là cơ chế vận hành. Ông Nguyễn Hoàn Vũ cho rằng một quy hoạch dù tốt đến đâu cũng khó thành công nếu thiếu thể chế linh hoạt. Thành phố cần một Luật Đô thị đặc biệt để tăng tính chủ động trong phân cấp và phân quyền, đồng thời áp dụng cơ chế thử nghiệm sandbox tại các khu đổi mới sáng tạo nhằm thu hút nguồn lực quốc tế.

Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường cũng nhấn mạnh quy hoạch tổng thể lần này không phải là một đồ án truyền thống mà là sự tích hợp nhiều loại hình quy hoạch khác nhau. Theo ông Cường, quy hoạch phải vừa đủ ổn định để dẫn dắt đầu tư, vừa đủ linh hoạt để thích ứng với biến động nhanh của công nghệ và kinh tế số.

Thực tế cho thấy, chưa có đô thị toàn cầu nào phát triển bền vững nếu thiếu hạ tầng giao thông hiện đại. Với TP Hồ Chí Minh, giao thông lúc này không chỉ là câu chuyện đi lại mà đã trở thành động lực tái cấu trúc kinh tế, phân bổ lại không gian phát triển và nâng sức cạnh tranh cho toàn vùng. Nếu quy hoạch lần này tạo được bước đột phá về hạ tầng và thể chế, TP Hồ Chí Minh sẽ có cơ hội mở ra chu kỳ tăng trưởng mới, xứng tầm một siêu đô thị của châu Á.