Ba nguyên nhân khiến địa phương chưa hoàn thành đầy đủ cơ sở dữ liệu đất đai

Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đầu tháng 4, ông Mai Văn Phấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Đất đai, đã chia sẻ những khó khăn trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia tại các địa phương.

Theo ông Phấn, dù công tác này đã triển khai tại 34 tỉnh, thành, nhưng vẫn chưa có nơi nào hoàn thành đầy đủ các tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sâu, thống nhất, đồng bộ".

Qua công tác theo dõi, giám sát và hướng dẫn địa phương, ông Phấn thẳng thắn phân tích và chỉ rõ 3 nhóm nguyên nhân chính. Trước tiên là quyết tâm chính trị và công tác chỉ đạo, điều hành ở một số địa phương chưa thực sự quyết liệt. Cùng một nhiệm vụ nhưng có nơi triển khai nhanh, hiệu quả, trong khi có nơi tiến độ còn chậm.

Tiếp đó là hạn chế về nguồn lực triển khai. Một số địa phương có tiềm năng nguồn thu từ đất lớn nhưng việc bố trí kinh phí còn hạn chế, trong khi nhiều địa phương khác nguồn thu thấp, phải trông chờ hỗ trợ từ Trung ương nhưng mức hỗ trợ cũng còn hạn chế.

Thêm một nguyên nhân nữa là phối hợp giữa các cấp, ngành chưa đồng bộ. Thực tế cho thấy, địa phương nào có sự phối hợp tốt giữa chính quyền, công an, ngành nông nghiệp và môi trường, cấp xã… thì tiến độ và kết quả đạt cao, ngược lại nếu triển khai rời rạc sẽ dẫn đến chậm tiến độ - ông Phấn phân tích.

Để tháo gỡ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành nhiều giải pháp. Ngay sau khi kết thúc chiến dịch 90 ngày đêm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản chỉ đạo các địa phương tiếp tục hoàn thiện khối lượng công việc, không để gián đoạn.

Đồng thời, Bộ tham mưu Chính phủ ban hành Chỉ thị số 05/CT-TTg về việc khẩn trương tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ đo đạc lập bản đồ địa chính; đăng ký đất đai; lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Qua đó, nhằm đẩy nhanh công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai; trong đó đã xác định rõ tồn tại, nguyên nhân, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương.

Với vai trò là cơ quan chuyên môn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành thông tư để hướng dẫn chi tiết các nội dung lồng ghép các khâu từ đo đạc ra đến cơ sở dữ liệu nhằm giảm độ trễ giữa các công đoạn. Từ đó, đáp ứng mục tiêu đến 2026 để đảm bảo hoàn thành cơ sở dữ liệu theo chỉ đạo.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Bộ Công an xây dựng Kế hoạch số 2959/KH- BNN&MT - BCA về tăng cường đẩy mạnh công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, quyết tâm hoàn thiện hệ thống hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc ngay trong năm 2026.

Mục tiêu trọng tâm từ ngày 1/4 đến 31/12/2026, các địa phương sẽ tập trung đo đạc, lập bản đồ và xây dựng dữ liệu cho 45 triệu thửa đất còn trống; đồng thời chuẩn hóa, đối khớp thông tin cho hơn 37 triệu thửa đất đã có trong hệ thống. Phấn đấu đến hết năm 2026, có 100% thủ tục hành chính về đất đai đủ điều kiện sẽ được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Kế hoạch này giao nhiệm vụ, chỉ tiêu cụ thể đến từng địa phương, từng tháng để kiểm soát khối lượng công việc. Gần đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức hội nghị trực tuyến toàn quốc, kết nối tới 3.321 đơn vị cấp xã để quán triệt quan điểm chỉ đạo, hướng dẫn kỹ thuật và triển khai kế hoạch cụ thể. Đồng thời, thành lập các tổ công tác hoạt động 24/7 nhằm kịp thời hỗ trợ, xử lý vướng mắc trong quá trình triển khai – ông Phấn thông tin.

Liên quan đến vấn đề cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) là nội dung được dư luận quan tâm, ông Mai Văn Phấn khẳng định, về nguyên tắc, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất là nhu cầu chính đáng của người sử dụng đất.

Ngay khi có chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động hướng dẫn các địa phương chỉnh lý hồ sơ địa chính để làm căn cứ giải quyết thủ tục cho người dân trước ngày 1/3/2025. Sau đó, khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Bộ tiếp tục tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 151/2025/NĐ-CP Quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai, nhằm tạo cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện.

Đối với chính sách cấp sổ đỏ, Luật Đất đai cùng các Nghị định số 101/2024/NĐ-CP Quy định về điều tra cơ bản đất đai; đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất và Hệ thống thông tin đất đai và Nghị định 151 đã quy định rất cụ thể các trường hợp: có giấy tờ, không có giấy tờ, giao đất trái thẩm quyền hay đang sử dụng đất nhưng chưa có giấy tờ.

Khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, thẩm quyền cấp sổ đỏ đối với hộ gia đình, cá nhân được giao về một đầu mối duy nhất là UBND cấp xã, thay vì phải qua nhiều cấp như trước đây. Như vậy, thẩm quyền đã rõ ràng, trách nhiệm tổ chức thực hiện thuộc về cấp xã; Bộ tiếp tục hướng dẫn khi có vướng mắc phát sinh – ông Phấn chia sẻ.

Về hoạt động của các chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai, ông Mai Văn Phấn thông tin, hiện các đơn vị này thực hiện hai nhiệm vụ chính. Thứ nhất là xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu đất đai. Thứ hai là thực hiện đăng ký biến động đất đai cho hộ gia đình, cá nhân. Còn việc đăng ký lần đầu đã được giao cho cấp xã.

Hiện nay, các chi nhánh đang đảm nhiệm đồng thời hai nhiệm vụ;  trong đó nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia. Nếu điều chuyển toàn bộ lực lượng này về cấp xã sẽ ảnh hưởng đến nguồn lực thực hiện nhiệm vụ mang tính chiến lược theo yêu cầu hoàn thành vào năm 2026.

Theo thống kê, lực lượng tại các chi nhánh khoảng 12.600 cán bộ. Nếu phân bổ về hơn 3.300 xã thì sẽ không còn đủ nguồn lực để triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. Bên cạnh đó, đây chủ yếu là lực lượng hợp đồng hoặc đơn vị sự nghiệp tự chủ, nên việc điều chuyển cũng có thể phát sinh nhiều vướng mắc.

Do đó, quan điểm hiện nay là tiếp tục duy trì hoạt động của các chi nhánh và văn phòng đăng ký đất đai để bảo đảm hoàn thành mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia. Khi hệ thống vận hành trên môi trường số, việc điều phối, phân công nhiệm vụ có thể linh hoạt hơn, đáp ứng đồng thời các yêu cầu quản lý. Nếu chuyển ngay về cấp xã, nguy cơ thiếu nguồn lực cho nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai là rất lớn.