Trả lại công viên bờ sông Nhà Rồng cho cộng đồng

TP Hồ Chí Minh vừa ra quyết định bãi bỏ chủ trương đầu tư Khu phức hợp Nhà Rồng - Khánh Hội, mở ra cơ hội hình thành công viên bờ sông quy mô lớn cho cộng đồng.

Dự án cũ không còn phù hợp…

Quyết định bãi bỏ chủ trương đầu tư dự án Khu phức hợp Nhà Rồng – Khánh Hội của UBND TP Hồ Chí Minh có thể xem là một bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển đô thị ven sông của thành phố. Theo quyết định có hiệu lực từ ngày 4/3/2026, TP Hồ Chí Minh chính thức bãi bỏ Quyết định số 6815/QĐ-UBND ngày 29/12/2016 và Quyết định số 177/QĐ-UBND ngày 12/1/2018 về duyệt chủ trương đầu tư dự án do Công ty TNHH Đầu tư Phát triển Đô thị Ngọc Viễn Đông làm nhà đầu tư. Lý do được nêu rõ: các quyết định trước đây không còn phù hợp với quy định hiện hành cũng như định hướng quy hoạch mới của thành phố.

Cụ thể, dự án không còn phù hợp với định hướng quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1125/QĐ-TTg ngày 11/6/2025; đồng thời không phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 7 Quy chế tài chính ban hành kèm theo Quyết định số 46/2010/QĐ-TTg và thẩm quyền ban hành theo điểm a khoản 3 Điều 32 Nghị định số 118/2015/NĐ-CP. Việc hủy bỏ chủ trương đầu tư vì thế không chỉ là điều chỉnh chính sách phát triển đô thị, mà còn là bước đi nhằm đảm bảo sự thống nhất của hệ thống pháp luật và định hướng quy hoạch dài hạn.

Đằng sau quyết định này là sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận phát triển khu đất cảng Khánh Hội rộng khoảng 31,5 ha. Theo quy hoạch được phê duyệt năm 2015, khu đất từng được định hướng phát triển thành khu đô thị chức năng với mật độ xây dựng lớn. Trong đó, phần đất dành cho công viên công cộng chỉ chiếm hơn 4%, còn lại chủ yếu là nhà ở cao tầng với khoảng 3.116 căn hộ, 32 biệt thự cùng các công trình trường học, bệnh viện và hạ tầng kỹ thuật.

Tuy nhiên, trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh đang đối diện áp lực thiếu không gian xanh và nhu cầu nâng cao chất lượng sống đô thị, thành phố đã lựa chọn hướng đi khác. Theo định hướng mới, phần lớn diện tích khu đất cảng Khánh Hội sẽ được dành cho công viên cây xanh, mặt nước và các công trình công cộng. Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho biết tỷ lệ đất cây xanh tại khu vực này dự kiến tăng gấp 15 lần so với quy hoạch năm 2015. Đây là con số mang tính bước ngoặt nếu nhìn vào thực tế quỹ đất công viên của đô thị hơn 10 triệu dân này vốn luôn ở mức thấp so với chuẩn quốc tế.

Không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật quy hoạch, quyết định của TP Hồ Chí Minh còn phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển: từ mô hình đô thị dựa trên khai thác quỹ đất bất động sản sang mô hình đô thị chú trọng không gian công cộng, văn hóa và môi trường sống. Điều đó càng có ý nghĩa khi khu vực Nhà Rồng – Khánh Hội là một trong những bờ sông đẹp nhất của thành phố, nằm ở vị trí cửa ngõ trung tâm và gắn với nhiều giá trị lịch sử.

Công viên bờ sông “biểu tượng” cho cộng đồng

Nếu được triển khai đúng định hướng, việc chuyển đổi khu đất Nhà Rồng - Khánh Hội thành công viên và không gian văn hóa ven sông, theo nhiều chuyên gia sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho TP Hồ Chí Minh. Không chỉ là một công viên đơn thuần, khu vực này có thể trở thành một trung tâm văn hóa - du lịch - dịch vụ gắn với dòng sông Sài Gòn, mở ra tầm nhìn mới cho đô thị.

Theo TS Trần Du Lịch, Chuyên gia kinh tế, khu vực cảng Nhà Rồng - Khánh Hội có lợi thế đặc biệt nhờ hơn 1,8 km mặt sông và hệ thống cầu cảng có thể tiếp nhận tàu lớn. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển một cảng du lịch tàu biển, đón du khách quốc tế và hình thành trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch gắn với kinh tế đêm. Nếu khai thác tốt lợi thế này, TP Hồ Chí Minh có thể trở thành trung tâm du lịch tàu biển quốc tế trong tương lai.

Ở góc độ quy hoạch đô thị, Tiến sĩ Võ Kim Cương, nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TP Hồ Chí Minh, cho rằng quyết định ưu tiên công viên thay vì phát triển nhà ở cao tầng là lựa chọn có tầm nhìn dài hạn. Nếu khai thác thương mại ngắn hạn, khu đất “vàng” có thể mang lại nguồn thu nhanh. Nhưng khi phát triển thành công viên, lợi ích mang lại sẽ lớn hơn nhiều. Không gian xanh không chỉ cải thiện môi trường mà còn tạo sức hút cho du lịch và nâng giá trị bất động sản khu vực lân cận theo cách bền vững.

Bên cạnh yếu tố kinh tế và du lịch, dự án công viên ven sông còn gắn với chiến lược xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, chương trình nhằm tôn vinh giá trị lịch sử, văn hóa gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tạo thêm điểm nhấn bản sắc cho đô thị. Khi một trong những bờ sông đẹp nhất được dành cho cộng đồng, người dân sẽ có thêm nơi đi bộ, sinh hoạt văn hóa, thể thao và tổ chức sự kiện. Đây chính là quyền tiếp cận không gian công cộng, yếu tố cốt lõi của các đô thị hiện đại.

Tất nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra nhiều vấn đề cần xử lý thấu đáo. Công ty TNHH Đầu tư Phát triển Đô thị Ngọc Viễn Đông, nhà đầu tư dự án trước đây, đã kiến nghị thành phố cho phép tiếp tục triển khai dự án hoặc điều chỉnh quy hoạch theo hướng giảm mạnh chức năng thương mại và từ bỏ nhà ở. Doanh nghiệp cho biết dự án đã hoàn tất nhiều thủ tục pháp lý, toàn bộ khu đất đã được bồi thường, giải phóng mặt bằng và doanh nghiệp đã chi trả nhiều khoản chi phí lớn liên quan đến việc di dời Cảng Nhà Rồng - Khánh Hội, hỗ trợ tái định cư, xây dựng cảng mới Hiệp Phước và đầu tư hạ tầng kết nối.

Trước thực tế đó, UBND TP Hồ Chí Minh đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì rà soát toàn bộ hồ sơ về giao đất, chuyển mục đích sử dụng đất, đồng thời xác định các khoản chi phí hợp lý, hợp lệ đã được kiểm toán để tham mưu việc hoàn trả cho nhà đầu tư theo đúng quy định pháp luật. Đây là bước đi cần thiết nhằm bảo đảm hài hòa quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước và doanh nghiệp, tránh tạo ra những tranh chấp pháp lý không đáng có.

Quyết định bãi bỏ chủ trương đầu tư dự án Khu phức hợp Nhà Rồng - Khánh Hội cho thấy TP Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội định hình lại không gian bờ sông trung tâm theo hướng bền vững hơn. Khi những mảng xanh, quảng trường ven sông và không gian văn hóa được hình thành, giá trị của khu vực này không chỉ đo bằng mét vuông bất động sản mà bằng chất lượng sống và bản sắc đô thị.

Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là liệu người dân có được một công viên bờ sông trọn vẹn hay không, mà còn là thành phố sẽ khai thác không gian ấy như thế nào để vừa giữ được lợi ích cộng đồng, vừa tạo động lực phát triển kinh tế. Nếu làm tốt, Nhà Rồng - Khánh Hội sẽ trở thành biểu tượng mới của một TP Hồ Chí Minh hiện đại, nơi bờ sông không còn là ranh giới của các dự án bất động sản mà trở thành không gian chung của toàn xã hội.