Đề xuất ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh

Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh nhằm bảo đảm an toàn giao thông, giảm ùn tắc và đáp ứng nhu cầu vận tải.

Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh nhằm bảo đảm an toàn giao thông, hạn chế ùn tắc, tránh gây gián đoạn lưu thông hàng hóa, hành khách và ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, địa phương.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, cả nước hiện có khoảng 2.801km đường cao tốc đã và đang được phân kỳ đầu tư. Trong đó, khoảng 2.107km đã được đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật, gồm 548km đường 2 làn xe và 1.559km đường 4 làn xe hạn chế. Bên cạnh đó, 694km đang được thi công xây dựng, gồm 105km đường 2 làn xe và 589km đường 4 làn xe hạn chế.

Các tuyến cao tốc này chủ yếu được triển khai theo hình thức đầu tư công với tổng chiều dài khoảng 2.135km, chiếm 76%; phần còn lại khoảng 666km được đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Đối với 653km các đoạn tuyến cao tốc 2 làn xe đã và đang được nghiên cứu đầu tư mở rộng, Bộ Xây dựng cho biết nhu cầu vốn khoảng 80.007 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn đã xác định từ ngân sách Nhà nước và nhà đầu tư khoảng 49.534 tỷ đồng; nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 30.473 tỷ đồng.

Hiện có 5 tuyến với tổng chiều dài 329km đang được thi công mở rộng lên quy mô 4 làn xe gồm: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang và Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị. Tổng vốn đầu tư mở rộng khoảng 17.669 tỷ đồng và cơ bản đã được bố trí đủ vốn.

Tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26km đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư theo phương thức PPP. Hiện tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi, với tổng mức đầu tư mở rộng khoảng 7.999 tỷ đồng, gồm khoảng 3.028 tỷ đồng từ ngân sách địa phương và khoảng 4.971 tỷ đồng vốn huy động của nhà đầu tư.

Ngoài ra, có 6 tuyến với tổng chiều dài 298km đã được các địa phương nghiên cứu triển khai đầu tư lên 4 làn xe hoàn chỉnh, với nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 30.473 tỷ đồng.

Theo Bộ Xây dựng, qua nghiên cứu của các địa phương và chủ đầu tư, nhu cầu vốn để mở rộng các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế lên quy mô quy hoạch từ 4 đến 8 làn xe khoảng 414.580 tỷ đồng, bao gồm ngân sách Nhà nước và vốn ngoài ngân sách.

Bộ Xây dựng đánh giá việc đầu tư hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ là cần thiết, tuy nhiên sẽ gặp nhiều khó khăn nếu triển khai mở rộng đồng loạt ngay trong giai đoạn hiện nay do phải thi công lại nhiều hạng mục mới hoàn thành như thảm lại mặt đường, dịch chuyển dải phân cách giữa, lưới chống chói, lắp đặt lại tôn lượn sóng, cọc tiêu, biển báo, đào mái taluy…

Đối với các tuyến cao tốc đầu tư công sẽ thu phí hoàn vốn, Bộ Xây dựng cho rằng nếu điều tiết giao thông hợp lý giữa cao tốc với quốc lộ và các tuyến đường địa phương song hành thì có thể xem xét thời điểm mở rộng phù hợp.

Trường hợp đầu tư mở rộng theo phương thức PPP, Bộ Xây dựng nhận định việc áp dụng thu phí đồng loạt các tuyến cao tốc có thể tác động đáng kể đến chi phí logistics của nền kinh tế, do đó cần có thời gian nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng để lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp, bảo đảm hiệu quả và tạo thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa, hành khách, nhất là trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Theo Bộ Xây dựng, các tuyến cao tốc phân kỳ đầu tư 4 làn xe hạn chế hiện nay đã được thiết kế đáp ứng nhu cầu vận tải từ 6 đến 10 năm hoặc dài hơn. Với những tuyến có quy mô quy hoạch từ 6 đến 8 làn xe, khi phát sinh nhu cầu mở rộng đáp ứng quy chuẩn đường cao tốc thì cần xem xét mở rộng ngay lên quy mô hoàn chỉnh để tránh phải đầu tư nhiều lần.

Bộ Xây dựng nhấn mạnh cần ưu tiên mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh nhằm bảo đảm an toàn giao thông, hạn chế ùn tắc và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời lưu ý các địa phương trong quá trình nghiên cứu đầu tư mở rộng cần rà soát, tính toán kỹ lưỡng phương án đầu tư để bảo đảm hiệu quả, tránh lãng phí.

Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng cho rằng các đề xuất và số liệu hiện nay mới ở mức sơ bộ nhằm xác định tổng nhu cầu vốn mở rộng toàn bộ các tuyến cao tốc phân kỳ, chưa đủ cơ sở để đánh giá và hạch toán hiệu quả đầu tư.

Vì vậy, Bộ Xây dựng đề nghị các cơ quan chủ quản, cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu kỹ đối với từng dự án, tính toán đầy đủ các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội và chỉ quyết định đầu tư khi bảo đảm hiệu quả.

Trước mắt, đối với các đoạn tuyến đầu tư theo phương thức PPP, Bộ Xây dựng cùng các địa phương gồm Hà Nội, Lạng Sơn và Lâm Đồng sẽ nghiên cứu chi tiết phương án đầu tư, xác định tổng mức đầu tư, phương án tài chính và cơ cấu nguồn vốn để mở rộng các tuyến Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương và Vành đai 4 Hà Nội, làm cơ sở báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Đối với các đoạn tuyến đầu tư công, Bộ Xây dựng và các địa phương liên quan sẽ rà soát, đầu tư bổ sung đầy đủ, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật theo quy chuẩn; đẩy nhanh hoàn thiện thủ tục để đáp ứng điều kiện thu phí. Trên cơ sở kết quả thu phí và đánh giá lưu lượng giao thông trên cao tốc, quốc lộ và các tuyến đường địa phương song hành, các cơ quan liên quan sẽ nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư và lộ trình hoàn thiện các tuyến cao tốc bảo đảm hiệu quả.

Mức độ ưu tiên đầu tư đối với từng dự án sẽ được xác định trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính, dự báo nhu cầu vận tải, hiện trạng tuyến, điều kiện thi công và khả năng huy động vốn.

Bộ Xây dựng cũng kiến nghị cấp có thẩm quyền giao Bộ Tài chính xem xét, cân đối nguồn vốn ngân sách Trung ương đối với các dự án mở rộng đã có nghiên cứu chi tiết, bảo đảm hạch toán hiệu quả để làm cơ sở xem xét, quyết định đầu tư.